موج Q به هر انحراف منفی در ECG گفته میشود که قبل از موج R قرار میگیرد.
موج Q نشاندهنده دپلاریزاسیون طبیعی سپتوم بینبطنی از چپ به راست است.
موجهای کوچک سپتالی Q معمولاً در لیدهای سمت چپ قلب مشاهده میشوند، شامل:
- I
- aVL
- V5
- V6
موج Q در زمینههای مختلف
موجهای Q کوچک در بسیاری از لیدها میتوانند طبیعی باشند.
موجهای Q عمیقتر (بیش از 2 میلیمتر) ممکن است در لیدهای III و aVR بهعنوان یک واریانت طبیعی دیده شوند.
در شرایط طبیعی، موج Q در لیدهای سمت راست قلب (V1 تا V3) دیده نمیشود.
موجهای Q پاتولوژیک (Pathological Q Waves)
موج Q زمانی پاتولوژیک در نظر گرفته میشود که دارای معیارهای زیر باشد:
- عرض بیش از 40 میلیثانیه (حدود 1 میلیمتر روی کاغذ ECG)
- عمق بیش از 2 میلیمتر
- بیش از 25٪ عمق کمپلکس QRS
- مشاهده در لیدهای V1 تا V3
موجهای Q پاتولوژیک معمولاً نشاندهنده:
- انفارکتوس میوکارد فعلی یا قبلی هستند
تشخیصهای افتراقی موج Q پاتولوژیک
وجود موج Q غیرطبیعی میتواند در شرایط زیر نیز دیده شود:
1. انفارکتوس میوکارد
بهویژه STEMI یا MI قدیمی
2. کاردیومیوپاتیها
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)
- بیماریهای میوکاردی نفوذی (infiltrative disease)
3. تغییر موقعیت یا چرخش قلب
- چرخش شدید ساعتگرد یا پادساعتگرد قلب
4. خطا در جایگذاری لیدها
- مانند قرارگیری اشتباه لیدهای اندامی یا پرهکوردیال
از بین رفتن موج Q طبیعی
عدم وجود موج Q سپتالی در لیدهای V5 و V6 باید غیرطبیعی در نظر گرفته شود.
شایعترین علت این حالت:
- بلوک شاخه چپ (Left Bundle Branch Block – LBBB)
مثالهای بالینی موج Q
مثال 1
موجهای Q در لیدهای تحتانی (II, III, aVF) همراه با ST elevation نشاندهنده انفارکتوس حاد میوکارد.
مثال 2
موجهای Q تحتانی همراه با وارونگی موج T نشاندهنده انفارکتوس قبلی (قدیمی).
مثال 3
موجهای Q در لیدهای جانبی (I, aVL) همراه با ST elevation در انفارکتوس حاد جانبی.
مثال 4
موجهای Q در لیدهای قدامی (V1–V4) همراه با ST elevation در انفارکتوس قدامی حاد.
مثال 5
موجهای Q قدامی همراه با وارونگی موج T در مرحله پس از انفارکتوس اخیر.
جمعبندی بالینی
موج Q یکی از مهمترین یافتههای ECG در تشخیص آسیب میوکارد است، اما باید همیشه در زمینه بالینی تفسیر شود، زیرا میتواند در شرایط غیرایسکمیک نیز دیده شود یا در اثر خطای تکنیکی ایجاد گردد.
