اکسیژن یک دارو است و باید برای اندیکاسیون مشخص، با دوز مناسب و پایش پاسخ بیمار تجویز شود. هدف، اصلاح هیپوکسمی و بهبود اکسیژنرسانی بافتی است؛ نه رساندن اشباع همه بیماران به ۱۰۰٪. انتخاب وسیله به شدت بیماری، الگوی تنفس، نیاز به FiO₂ و امکان پایش بستگی دارد.
چه زمانی اکسیژن لازم است؟
در بیشتر بزرگسالان بدحال، اکسیژن هنگامی استفاده میشود که هیپوکسمی وجود دارد یا اکسیژنرسانی بافتی در شوک و بیماری شدید تهدید میشود. ANZCOR توصیه میکند در بیمار حاد با SpO₂ کمتر از ۹۲٪ اکسیژن آغاز و معمولاً به هدف ۹۲ تا ۹۶٪ تیتر شود. در خطر نارسایی هایپرکاپنیک، هدف ۸۸ تا ۹۲٪ مناسبتر است. اهداف باید با راهنمای محلی و شرایط اختصاصی بیمار تطبیق داده شوند.
وسایل اکسیژنرسانی
کانول بینی برای نیاز کم تا متوسط مناسب و قابل تحمل است، اما FiO₂ واقعی با جریان دمی و الگوی تنفس تغییر میکند. ماسک ساده غلظت بالاتری میدهد و باید جریان کافی برای جلوگیری از بازدم مجدد CO₂ داشته باشد. ماسک مخزندار در بیمار شدیداً هیپوکسیک یا مسمومیت CO کاربرد دارد. ماسک ونچوری FiO₂ نسبتاً دقیق و کنترلشده فراهم میکند. کانول بینی با جریان بالا، CPAP و BiPAP فقط اکسیژنرسانی ساده نیستند و اثرات حمایتی تنفسی اضافی دارند.
FiO₂ عددی تقریبی است
در وسایل کمجریان، FiO₂ به حجم دقیقهای، تنفس دهانی، نشت و سرعت جریان بستگی دارد؛ بنابراین جدولها فقط تخمین هستند. در بیمار تاکیپنئیک ممکن است هوای اتاق بیشتری وارد شود و FiO₂ واقعی کمتر از انتظار باشد. پاسخ بالینی، SpO₂ و در موارد لازم ABG باید درمان را هدایت کنند.
اکسیژن کنترلشده و COPD
نگرانی اصلی در COPD «از بین رفتن محرک هیپوکسیک» نیست. افزایش CO₂ بیشتر از بدتر شدن V/Q، اثر هالدین و در برخی بیماران کاهش تهویه ناشی میشود. با این حال، اکسیژن نباید از بیمار بهشدت هیپوکسیک دریغ شود. درمان را آغاز کنید، به هدف ۸۸ تا ۹۲٪ تیتر نمایید، بیمار را مکرر ارزیابی کنید و در صورت امکان گاز خون بگیرید. مقاله نارسایی تنفسی نوع ۱ و ۲ زمینه این تصمیم را توضیح میدهد.
شرایط ویژه
در مسمومیت مشکوک با مونوکسیدکربن، اکسیژن با غلظت بالا توصیه میشود و SpO₂ معمولی قابل اعتماد نیست. در بیماری کاهش فشار ناشی از غواصی نیز اکسیژن با غلظت بالا اهمیت دارد. در ACS یا سکته بدون هیپوکسمی، اکسیژن روتین سود ثابتشده ندارد و میتواند مضر باشد. پس از ROSC باید ابتدا هیپوکسمی را پیشگیری کرد و پس از قابل اعتماد شدن پایش، از هیپراکسی نیز پرهیز نمود.
خطرات اکسیژن بیش از حد
هیپراکسی میتواند استرس اکسیداتیو، وازوکونستریکشن، آتلکتازی جذبی و بدتر شدن عدم تطابق V/Q ایجاد کند. مسمومیت اکسیژن عمدتاً با غلظت بالا و مواجهه طولانی مطرح است، اما در اورژانس نیز اصل تیتر کردن درمان برقرار است. خشکی مخاط، آسیب فشاری دستگاه و خطر آتشسوزی نیز باید مدیریت شوند.
پایش پاسخ
پس از هر تغییر، سطح هوشیاری، تلاش تنفسی، تعداد تنفس، رنگ، SpO₂ و در صورت دسترسی کپنوگرافی را بازبینی کنید. اشباع مناسب به معنی تهویه مناسب نیست؛ بیمار تحت اکسیژن میتواند CO₂ را بالا ببرد. برای تفسیر دقیقتر، پالس اکسیمتری و کپنوگرافی را مرور کنید.
این مقاله آموزشی است و جایگزین پروتکلهای QAS یا سایر راهنماهای محلی، ارزیابی بیمار و قضاوت حرفهای نیست.
منبع و نحوه استفاده
این اقتباس آموزشی مستقل بر پایه ANZCOR Guideline 11.6.1، راهنمای اکسیژن در شرایط اورژانسی و اصول TSANZ تنظیم شده است. اهداف اشباع و نکات شرایط ویژه با توصیههای استرالیایی تطبیق داده شدهاند.