پالس اکسیمتری و کپنوگرافی دو ابزار مکمل برای پایش بیمار تنفسی هستند. SpO₂ برآوردی از اشباع هموگلوبین محیطی ارائه میدهد، در حالی که EtCO₂ و شکل موج کپنوگرام اطلاعاتی درباره تهویه، پرفیوژن و متابولیسم فراهم میکنند. طبیعی بودن یکی، طبیعی بودن دیگری را تضمین نمیکند.
پالس اکسیمتری چه چیزی را اندازه میگیرد؟
پالس اکسیمتر با تحلیل جذب نور در بافت ضرباندار، درصد هموگلوبین اشباعشده با اکسیژن را تخمین میزند. این عدد معادل PaO₂، محتوای اکسیژن یا کفایت تهویه نیست. بیمار کمخون ممکن است SpO₂ طبیعی اما محتوای اکسیژن پایین داشته باشد؛ بیمار دریافتکننده اکسیژن نیز میتواند با SpO₂ مناسب، دچار هیپوونتیلاسیون و افزایش CO₂ شود. ارتباط اشباع با فشار اکسیژن در منحنی تفکیک اکسیژن و هموگلوبین توضیح داده شده است.
محدودیتها و خطاهای SpO₂
پرفیوژن ضعیف، حرکت، لاک ناخن، نور شدید، جایگذاری نامناسب و تأخیر دستگاه میتوانند قرائت را مختل کنند. دقت در اشباعهای پایین کمتر است و تفاوت عملکرد در رنگ پوست نیز گزارش شده است. در مسمومیت با CO، پالس اکسیمتر معمولی کربوکسیهموگلوبین را بهدرستی تفکیک نمیکند و ممکن است عددی کاذباً اطمینانبخش نشان دهد. متهموگلوبینمی نیز میتواند قرائت را به حوالی ۸۵٪ سوق دهد. عدد باید با وضعیت بالینی و کیفیت موج نبض تطبیق داده شود.
کپنوگرافی و اجزای موج طبیعی
کپنوگرافی غلظت یا فشار CO₂ بازدمی را در طول زمان نمایش میدهد. فاز I نمایانگر گاز فضای مرده، فاز II صعود ناشی از اختلاط گاز راه هوایی و آلوئولی، فاز III پلاتوی آلوئولی و نقطه پایانی آن EtCO₂ است. نزول دمی با ورود گاز تازه رخ میدهد. در بزرگسال سالم EtCO₂ اغلب حدود ۳۵ تا ۴۵ mmHg است، اما روند و شکل موج از یک عدد منفرد مهمترند.
الگوهای مهم کپنوگرام
شکل «باله کوسه» با صعود کند و پلاتوی شیبدار به انسداد جریان هوا مانند آسم یا COPD اشاره میکند. افزایش تدریجی EtCO₂ میتواند ناشی از هیپوونتیلاسیون، افزایش متابولیسم یا بازدم مجدد CO₂ باشد. کاهش ناگهانی ممکن است از جدا شدن مدار، آپنه، کاهش شدید برونده قلبی یا آمبولی ریه ناشی شود. بازگشت ناگهانی و پایدار EtCO₂ در احیا میتواند نشانه ROSC باشد. کپنوگرافی پیوسته همچنین بهترین روش بالینی برای تأیید و پایش لوله تراشه در کنار ارزیابی مستقیم و بالینی است.
فاصله PaCO₂ و EtCO₂
EtCO₂ معمولاً اندکی از PaCO₂ کمتر است، اما افزایش فضای مرده در شوک، آمبولی ریه یا بیماری شدید ریوی میتواند این فاصله را بزرگ کند. بنابراین EtCO₂ جایگزین کامل ABG نیست. تغییر عدد باید همراه با نرخ تنفس، حجم جاری، فشار خون، دما و روند بالینی تفسیر شود.
رویکرد پیشبیمارستانی
ابتدا بیمار را ارزیابی کنید، سپس صحت حسگر و شکل موج را بررسی نمایید. SpO₂ هدف درمان اکسیژن را هدایت میکند و کپنوگرافی پاسخ تهویهای را نشان میدهد. در آرامبخشی، مصرف اپیوئید، NIV، تهویه با BVM و انتقال بیمار پرخطر، کپنوگرافی میتواند افت تهویه را پیش از کاهش محسوس SpO₂ آشکار کند. هیچ عددی نباید جای مشاهده سطح هوشیاری، تلاش تنفسی و پرفیوژن را بگیرد.
این محتوا آموزشی است و جایگزین راهنماهای محلی، ارزیابی بیمار یا قضاوت حرفهای نیست.
منبع و نحوه استفاده
این مقاله یک اقتباس آموزشی مستقل بر پایه منابع FDA درباره پالس اکسیمتری، منابع NCBI Bookshelf درباره کپنوگرافی و اصول پایش تنفسی است. نکات برای کاربرد بالینی و پیشبیمارستانی بازنویسی شدهاند.