موج U یک انحراف کوچک (۰.۵ میلیمتر) در پتانسیل الکتریکی است که بلافاصله پس از موج T ظاهر میشود.
- موج U معمولاً همجهت با موج T است.
- این موج در لیدهای (Leads) V2 و V3 بهترین وضوح را دارد.
منشأ موج U
منشأ دقیق فیزیولوژیک موج U همچنان ناشناخته است. با این حال، سه فرضیه رایج در مورد منشأ آن مطرح است:
- تاخیر در بازقطبی شدن (Repolarisation) فیبرهای پورکنژ.
- طولانی شدن فرآیند بازقطبی شدن در سلولهای میانقلبی (M-cells).
- پتانسیلهای پساثری (After-potentials) ناشی از نیروهای مکانیکی در دیواره بطنی.
ویژگیهای موج U نرمال
- موج U به طور طبیعی همجهت با موج T است.
- دامنه موج U رابطه معکوس با ضربان قلب دارد؛ با کاهش ضربان قلب، اندازه موج U افزایش مییابد.
- امواج U عموماً زمانی مشهود میشوند که ضربان قلب به کمتر از ۶۵ ضربان در دقیقه (bpm) کاهش یابد.
- ولتاژ موج U به طور طبیعی کمتر از ۲۵٪ ولتاژ موج T است؛ امواج U با بزرگی غیرمتناسب، غیرطبیعی (Abnormal) تلقی میشوند.
- حداکثر دامنه طبیعی موج U بین ۱ تا ۲ میلیمتر است.
ناهنجاریهای موج U (Abnormalities)
ناهنجاریهای مربوط به این موج به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
- امواج U برجسته (Prominent U waves)
- امواج U معکوس (Inverted U waves)
۱. امواج U برجسته
امواج U در صورتی برجسته نامیده میشوند که دامنه آنها بیشتر از ۱ تا ۲ میلیمتر یا بیش از ۲۵٪ ارتفاع موج T باشد.
علل شایع ایجاد امواج U برجسته:
- برادیکاردی (Sinus bradycardia)
- هیپوکالمی شدید (Severe hypokalaemia – کاهش پتاسیم خون)
سایر علل احتمالی:
- هیپوکلسمی (Hypocalcaemia)
- هیپومگنزیومی (Hypomagnesiumia)
- هیپوترمی (Hypothermia – کاهش دمای بدن)
- افزایش فشار درونجمجمهای (Raised intracranial pressure)
- هایپرتروفی بطن چپ (Left ventricular hypertrophy)
- کاردیومیوپاتی هایپرتروفیک (Hypertrophic cardiomyopathy)
داروهای مرتبط با ایجاد امواج U برجسته:
- دیگوکسین (Digoxin)
- فنوتیازینها (مانند تیوریدازین)
- داروهای ضد آریتمی کلاس Ia (کوینیدین، پروکائینآمید)
- داروهای ضد آریتمی کلاس III (سوتالول، آمیودارون)
نکته بالینی: بسیاری از شرایط و عواملی که باعث ایجاد امواج U برجسته میشوند، فاصله QT را نیز طولانی میکنند (Long QT).
۲. امواج U معکوس
معکوس شدن موج U (در لیدهایی که دارای موج T مثبت و رو به بالا هستند) کاملاً غیرطبیعی است. وجود موج U منفی، یک نشانه بسیار اختصاصی (Highly specific) برای وجود بیماریهای قلبی ساختاری یا عروقی است.
علل شایع امواج U معکوس:
- بیماری عروق کرونر (Coronary artery disease)
- پرخوری خون/فشار خون بالا (Hypertension)
- بیماریهای دریچهای قلب (Valvular heart disease)
- بیماریهای مادرزادی قلب (Congenital heart disease)
- کاردیومیوپاتی (Cardiomyopathy)
- پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
اهمیت تشخیصی در بیماران مبتلا به درد قفسه سینه: در بیمارانی که با درد قفسه سینه مراجعه میکنند، امواج U معکوس:
- یک نشانه بسیار اختصاصی برای ایسکمی میوکارد (Myocardial ischaemia) هستند.
- میتوانند اولین نشانگر آنژین ناپایدار (Unstable angina) و تکامل انفارکتوس حاد میوکارد (Myocardial infarction) باشند.
- پیشبینیکننده تنگی برابر یا بیش از ۷۵٪ در شریان کرونر چپ قدامی نزولی (LAD) یا شریان اصلی چپ (LMCA) و همچنین اختلال عملکرد بطن چپ هستند.
Unstable angina
Prinzmetal angina
NSTEMI
